Histerik Arzunun Gölgesinde: “Sen Benden Ne İstiyorsun?”

Bazı sorular vardır, insan onları hayatı boyunca kendine sorar, ama cevaplarını hep bir başkasında arar. Histerik özne için bu sorulardan en önemlisi şudur:
"Ne istiyorum?"

Ama aslında bu soru, görünürde kendine yöneltilmiş gibi dursa da, özünde hep bir başkasına yöneliktir:
"Sen benden ne istiyorsun?"

Çünkü histerik, arzunun merkezine kendini değil, Öteki’ni koyar. Ne istediğini bilmez ya da bilse bile, onu istemeye cesaret edemez. Çünkü istemek, risk almak demektir; reddedilmek, eksik kalmak, tamamlanamamak demektir. Oysa histerik için eksiklik, yok olunması gereken bir boşluk değil, arzunun bizzat kaynağıdır.

Arzunun Peşinden Gitmek mi, Onunla Dans Etmek mi?

Freud’un ve ardından Lacan’ın da işaret ettiği gibi, histerik özne arzunun doyurulmasına değil, ertelenmesine yatırım yapar. Çünkü doyum, arzunun ölümü gibidir. Bir şeyi elde etmek, onu artık istememekle sonuçlanabilir. Ve histerik için asıl tehdit, istemeye değer bir şeyin kalmamasıdır.

Bu yüzden histerik özne, arzunun etrafında döner durur. Hep bir eksik vardır, hep bir daha iyisi, daha doğrusu, daha tam olanı vardır. Hep başka bir yerde olan bir “şey”… O “şey” asla tanımlanmaz ama hep hissedilir. Hep biraz uzakta durur. Bu nedenle histerik özne ilişkilerinde de tamamlanmak yerine, yarım kalmayı seçer. Çünkü tamamlanmak, artık soracak soru kalmaması demektir. Oysa histerik özne, soru sormadan yaşayamaz.

İlişkilerde Histerik Düğüm

Histerik yapıdaki bireyler çoğu zaman ilgiyle görünür olurlar, ama gerçekten görülmekten kaçarlar. Çünkü görünürlük, arzunun nesnesi olmaktır, ama görülmek, arzunun hedefi hâline gelmek demektir. Bu ikisi arasında ince bir fark vardır: Birinde arzuyu yönetirsiniz, diğerinde onun hedefi olursunuz.

Bir histerik, çoğu zaman karşısındaki kişiye "beni istiyor musun?" sorusunu dolaylı yollarla sorar. Ama bu isteğin gerçekleşmesi onun için aynı zamanda kaygı üretir. Çünkü istenmiş olmak, artık ne istediğine karar vermek zorunda kalmak demektir. Ve histerik için en zor şeylerden biri de budur: karar vermek.

Eksiklikle Kurulan İlişki

Histerik yapı, eksiklikten korkmaz. Tam tersine, eksik olanı arzular. Eksiklik, onun için hem acı hem de varoluşun temelidir. Lacan’ın meşhur ifadesiyle: "Arzu, öznenin eksiğiyle kurduğu ilişkidir." Bu yüzden histerik kişi eksikliği gidermez; onunla bir tür dansa tutuşur.

Örneğin bazı kişiler sürekli yakın ilişkiler ister, ama ilişki geldiğinde uzaklaşır. Sürekli ilgi bekler, ama bu ilgi gösterildiğinde boğulur. Sürekli sorular sorar, ama cevap geldiğinde huzursuz olur. Çünkü mesele cevabı bulmak değil, soruyu yaşamaktır. Ve bu döngü, histerik öznenin yaşam enerjisini besleyen bir dinamo hâline gelir.

Bir Cümlelik Çözüm Var Mı?

Hayır.

Çünkü histerik özne, çözümle değil, arayışla var olur. Çözüm, ancak arayışa saygı duyularak, arzunun diliyle temas kurularak gelir. Terapötik süreçte de histerik özneye “cevap vermek” değil, onun sorduğu sorunun arkasındaki başka bir soruyu fark etmesine yardımcı olmak gerekir.

O da şudur:

“Ben kimim, senin beni istemen karşısında?”

Psikolog Ömer Kurt